WK VOETBAL MERKINBREUK BIJ MERCHANDISING - Bron DE PERS 11 Juni 2010
'Hey FIFA! Steek al die regels
maar in je...'
Door: Camil Driessen
De FIFA houdt Zuid-Afrika in een wurggreep, maar de bevolking steekt een middelvinger op en worstelt zich los. ‘Ongehoorzaamheid tegen de autoriteiten zit in ons bloed. Wij houden ons niet zo aan de regels als jullie in Europa.’ Volgens Keith Coats van consultancy TomorrowToday uit Durban is er maar één verklaring voor het recalcitrante gedrag van Zuid-Afrikanen rond het WK. Om een miljard dollar winst te maken stelde de FIFA een waslijst aan regels op om haar belangen veilig te stellen. Maar met een telefoonboek vol clausules en paragrafen vang je geen Zuid-Afrikaan. Die is creatief en worstelt zich los. ‘Er is een tegenreactie op de wurggreep van de FIFA. Dat is onderdeel van de Zuid-Afrikaanse magie’, zegt Coats.
Die magie begint zich ook meester te maken van de fans in de straten van Kaapstad. Fransen en Uruguayanen nemen de stad langzaam over. De schelle, hoge decibellen van de Vuvuzela zijn inmiddels onderdeel van het straatgeruis . Zelfs de vrachtwagenchauffeur die cola komt brengen blaast zijn longen eruit als hij bij het verkeerslicht staat.
‘Oh, je wilt een FIFA-WK-petje?’, vraagt de Congolese verkoper van een stand met veertig verschillende petjes. Hij tilt een cap met de Zuid- Afrikaanse vlag op. Et voila: een blauw FIFA-petje met WK-logo. Vijf euro. ‘Ik heb ze ook in andere kleuren.’
Strikt verboden door de FIFA. De Zuid-Afrikaanse regering moest de FIFA talloze garanties geven, waaronder de belofte dat het politie en douane zal inzetten om haar marketingrechten te beschermen. En die gaan ver: zelfs het cijfer ‘2010’ en het woord ‘World Cup’ zijn FIFA-eigendom.
‘We hadden geen keus’, zegt hoogleraar Denver Hendricks van de Universiteit van Pretoria boos. Hij was een van de hoofdverantwoordelijken bij het binnenslepen van het WK. ‘De FIFA draait de duimschroeven bij ieder WK steeds dichter aan. Wij dachten enorme economische voordelen te halen, dus was het voor hen makkelijk om ons te dwingen hun eisen te accepteren. Chantage.’
Het zal de straatverkopers worst wezen. Ze verkopen spullen die van de FIFA mogen, zoals autovlaggetjes van de deelnemende landen of hoesjes voor zijspiegels in de Zuid-Afrikaanse regenboogvlag. De rest doen ze er stiekem bij. De douane komt elke dag langs, maar die tilt geen petjes op om te gluren wat daaronder verstopt zit.
Op de markt in Stellenbosch (een uur van Kaapstad) deed de douane vorige week nog een grote inval en nam een berg T-shirts, petjes en sjaaltjes in beslag. ‘Fuck de FIFA’, zegt marktverkoper en rastafari Joseph. De Zuid Afrikaanse regering moest de voetbalbond garanderen dat het gepaste maatregelen zou nemen (lees: razzia-inspecties) om de rechten van de licentiehouders te beschermen.
Joseph en andere verkopers beschrijven hoe het marktplein vrijwel hermetisch werd afgesloten door de politie zodat verkopers niet konden vluchten voor de douane. ‘Ze hebben alles meegenomen. De FIFA is zo hebberig. Ze komen voor het eerst in Afrika en bedenken allemaal regels.’ Toch zien de kraampjes eruit alsof de FIFA niet bestaat. Petjes, sjaaltjes, shirtjes van de grote voetballanden als Engeland, Duitsland, Nederland en natuurlijk overal het geelgroen van Bafana Bafana. ‘Ik verkoop gewoon door, ik moet mijn familie ondersteunen toch?!’ Joseph heeft een trucje: hij hangt van elk illegaal item nog maar één exemplaar op. ’De rest heb ik ergens in de buurt liggen’, zegt hij met een grijns.
De FIFA heeft 208 leden: de nationale voetbalbonden van de landen. Ze zou juist hún belangen moeten verdedigen, maar dat lijkt de organisatie tijdens het afdwingen van de contracten met Zuid-Afrika vergeten. Een Oranjesjaal met KNVB-logo is door heel Kaapstad voor 5 euro te koop. ‘Dit is namaak, maar daar controleren ze niet op. Ze letten vooral op het FIFA-logo’, lacht een vrouwelijke verkoopster met sjaaltjes van Spanje en Engeland om de nek op Greenmarket Square.
Proudly South African
Zo hebben Zuid-Afrikanen allemaal hun eigen manier gevonden om toch te doen en krijgen wat ze willen. Als antwoord op de of ciële made-in- China-mascotte Zakumi is er nu Bongani ‘the Rainbow Nation Doll’: Proudly South African heet dat. De FIFA ziet er geen rand van terug.
Donderdag traden tijdens het openingsconcert in Soweto veel meer lokale artiesten op dan de bedoeling van de organisatie was. Die dacht aanvankelijk: ‘Leuk! Shakira en R. Kelly!’ Tot woede van de Zuid-Afrikaanse muzikanten en hun vakbond. De FIFA boog toen gedreigd werd met een gelijktijdig ‘tegenconcert’ en nodigde alsnog locals als Hugh Masekala en Freshlyground uit.
Ook rondom de kaartverkoop haalden Zuid-Afrikanen hun gelijk. De FIFA bedacht een kaartverkoopsysteem waarbij bestellen zonder creditcard vrijwel onmogelijk was. En een creditcard hebben alleen de rijken. Dat schoot de machtige vakbond COSATU in het verkeerde keelgat, en dankzij haar protest ging de FIFA overstag en zijn in april kaartverkoopbalies in het leven geroepen.
En dan zijn er ook de stille protesten tegen de FIFA en haar sponsors: Zuid Afrikanen die een maand geen Coca-Cola drinken en McDonald’s eten bijvoorbeeld. Of de fake twitteraccount FIFAGlobalPR die FIFA’s boodschap en missie via tweets verduidelijkt ‘Anyone displaying flags or mirror socks on their cars, remove them now. We own the flag, you did not buy licenses.’
